کد خبر: ۱۰۸۴۵
تاریخ انتشار: ۱۳ مرداد ۱۳۹۸ - ۲۳:۲۵-04 August 2019
توسعه فرهنگی ترکیبی از ۲ واژه «توسعه» و«فرهنگی» است که هر کدام مفهوم خاص خود را دارند و در متون و نوشتارهای موجود، هر کس با رویکردهای متفاوت به آن پرداخته و در نتیجه تاکنون تعاریف متعددی برای آنها شده است. ‏
وقتی «توسعه» با واژه‌ای مثل «فرهنگ» همراه می‌شود، یافتن شاخص‌های آن، دیدگاه‌هاو نظرهای متعددی را به همراه می‌آورد، چراکه با وجود تمامی مشابهت‌هایی که در تعریف متخصصان حوزه‌های فرهنگی از فرهنگ وجود دارد، اتفاق‌نظر کاملی در جزییات تعریف فرهنگ به چشم نمی‌خورد و نگرش‌های چندگانه‌ای به مسائل فرهنگی و درنتیجه توسعه فرهنگی موجود است. ‏
همان‌طور که در تعریف فرهنگ بیان کردیم، فرهنگ عبارت است از «هر آنچه که در جامعه‌ای معین کسب می‌کنیم، می‌آموزیم و می‌توانیم انتقال دهیم.»‏

با توجه تعاریف بیان شده، توسعه فرهنگی عبارت است از «رشد آگاهی‌ها، قابلیت‌ها و امکانات هر قوم در برآوردن نیازهای مادی و معنوی.» به تعریف دیگر، توسعه فرهنگی عبارت است از «نشای بذر فرهنگ بومی در تک‌تک افراد جامعه و تلاش برای رشد و پرورش این بذر تا آنجا که امکانات خدادادی هر فرد میسر می‌سازد و علاوه بر آن فراهم آوردن شرایط تعامل مطلوب فرهنگ‌های بومی و غیربومی به ‌منظور دستیابی به فرهنگی غنی‌تر و پربارتر که کیفیت مادی و معنوی زندگی را با شدت بیشتر، پیش ببرد.» ‏

امروزه نقش زیربنایی فرهنگ در همه دگرگونی‌های اجتماعی، اقتصادی، و سیاسی برای دولت‌هاتعریف‌شده است و ازاین‌رو در برنامه‌ریزی‌ها بخش ویژه فرهنگ، در نظر گرفته می‌شود. ‏
با توجه به حساسیت‌های فرهنگی برنامه‌ریزان نظام، همواره سعی بر این بوده است که نقش و اهمیت فرهنگ در همه قانون‌گذاری‌ها و برنامه‌ریزی‌ها در نظر گرفته شود. ‌‏«توسعه فرهنگی» جزیی از مفهوم توسعه است، اما این نکته را نیز نباید از نظر دور داشت که دستیابی به توسعه فرهنگی به مراتب دشوارتر از توسعه در دیگر بخش‌ها، نظیر توسعه‌های اقتصادی و سیاسی است. توسعه فرهنگی از فرایندهایی است که هرگز نمی‌توان آن را به شکل سطحی و کوتاه‌مدت در جامعه مطرح کرد، زیرا این مقوله به زیرساخت‌های محکم و مداوم فکری نیاز دارد. توسعه فرهنگی زمانی در جامعه‌ای تحقق می‌یابد که ذهنیت افراد آن جامعه متحول شده است و همگان به امکانات فرهنگی موجود در جامعه به شکل یکسان دسترسی داشته باشند. ‏

توسعه فرهنگی را می‌توان فراهم آوردن امکانات آفرینندگی فرهنگی و هنری بر پایه مشارکت تمامی افراد جامعه توصیف کرد که به فرد برای جستجوی خلاقیت کمک می‌کند. اندیشه توسعه فرهنگی و هنری دارای ۳ جهت اصلی است: یکی گسترش مفهوم توسعه اقتصادی، که تاکنون مفهوم محدودی بوده است. به‌عبارت‌دیگر بعد از توسعه گسترده اقتصادی که در سراسر دنیا پیدا شد، به این نتیجه رسیدند که این توسعه به‌تنهایی نمی‌تواند توسعه فرهنگی را پدید آورد. جهت دوم این است که در توسعه فرهنگی باید فرهنگ را تعمیم داد و امکان مشارکت خلاق تمامی افراد جامعه را در فرهنگ‌سازی فراهم کرد. جهت سوم «سیاست فرهنگی» است. سیاست فرهنگی به این معنا نیست که دولت مستقیماً بر ارزش‌های فرهنگی اثر بگذارد، یا نقش داور را ایفا کند. بلکه به معنی برنامه‌ریزی و پیش‌بینی و فراهم کردن امکانات توسعه فرهنگی است. ‏

بنابراین هدف از رشد و توسعه فرهنگی در یک جامعه باید این باشد که افراد را برای رویارویی با دگرگونی‌های سریع فنّاوری و نظام اقتصادی آماده سازد، تا آنجا که انسان‌ها از توسعه مادی بهره‌مند شوند و نه اینکه از آن رنجور گردند. همچنین مفهوم کلی توسعه فرهنگی این است که افراد را برای به‌دست آوردن شخصیت و اصالت و فضیلت لازم برای پذیرش کامل زندگانی یاری دهند. ‏
ابراهام میلز چرخه و مدار فرهنگی- اجتماعی و نوزایی را به صورتی که در پی آمده است، ترسیم می‌کند.
...
آنچه در این چرخه اهمیت زیاد دارد، سرعت گردش آن است. هر چه گردش این چرخه زیادتر و سریع‌تر باشد، آن فرهنگ پویاتر است. در جوامع صنعتی سرعت گردش این چرخه بسیار زیاد است. ‏
کتابخانه‌ها، بانک‌های اطلاعاتی، آرشیوها و وسایل ارتباط‌جمعی در حکم ابزاری هستند که کل جامعه یا محیط بزرگ را با محیط کوچک یا جامعه روشنفکران متصل می‌کنند و یکی از عوامل اصلی نوزایی و خلاقیت و درنتیجه عامل تحرک و پیش برنده توسعه فرهنگی است. در جوامع ایستا که عموماً غیر‌صنعتی هستند، سرعت گردش این چرخه بسیار ضعیف است و درنتیجه فرهنگ آن جامعه از پویایی بهره‌مند نیست و سرعت پیشرفت علم و دانش و نوآوری آن نیز اندک است.

امین آصفی
مدرس روابط عمومی دانشگاه




نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و متون مرجع
نظامی
کسب و کار
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان