کد خبر: ۱۰۷۶۹
تاریخ انتشار: ۱۲ مرداد ۱۳۹۸ - ۰۷:۴۱-03 August 2019
صنیع‌الدوله، متولد ماه مهر بود. او در سال ۱۲۳۵ هـ. ش. به دنیا آمد. پدرش، علی‌قلی‌خان مخبرالدوله و پدربزرگش، رضاقلی‌خان هدایت، از رجال متنفّذ دوره قاجاریه بودند و هر دو، افزون بر مناصب متعدد، ریاست مدرسه دارالفنون را هم برعهده داشتند.
معروف است که صنیع الدوله در محله «چاله میدان» تهران به دنیا آمد؛ هفت ساله بود که برای نخستین بار، طعم همراهی با شاه در یک سفر طولانی را چشید. ناصرالدین شاه در اولین مسافرت برون‌مرزی خودش، به عتبات سفر کرد و مرتضی‌قلی‌خان همراه با پدرش، در معیت قبله عالم بود. او ۱۰ سال بعد هم، به همراه پدرش، با شاه به فرنگ رفت؛ مسافرتی که تأثیر بسیاری بر فکر و دیدگاه‌های صنیع‌الدوله جوان گذاشت؛ تصمیم گرفت در اروپا بماند و درس بخواند و این‌گونه بود که سر از مدرسه صنعتی برلین درآورد و به تحصیل در رشته معدن‌شناسی پرداخت.


مرتضی‌قلی‌خان صنیع‌الدوله تحصیلات خود را در آلمان به پایان رسانید و پس از بازگشت به ایران تا ریاست مجلس شورای ملی هم ارتقا یافت.


خیز صنعتی صنیع الدوله
اوایل دهه ۱۲۷۰ هـ. ش. بود که صنیع‌الدوله تصمیم گرفت دوباره وارد فعالیت‌های صنعتی شود. مدتی از آغاز ورود فناوری‌های جدید به ایران می‌گذشت و فضا هم برای چنین فعالیت‌هایی مساعد بود. به همین دلیل، صنیع‌الدوله با همکاری حاجی محمدتقی شاهرودی، از بازرگانان متمول تهران، نخستین کارخانه نخریسی مدرن را در ایران راه‌اندازی کرد؛ هرچند برخی بر این باورند که این کارخانه، نخستین نمونه راه‌اندازی شده نبود؛ اما کیفیت کالای تولیدی در آن، به تولیدات انگلیس پهلو می‌زد؛ آن‌قدر که حتی ناصرالدین‌شاه، ضمن بازدید از کارخانه صنیع‌الدوله، به تمجید از کیفیت محصول تولید شده پرداخت. این موضوع، نگرانی استعمار روس و انگلیس را برانگیخت و در نهایت، دخالت‌های آن‌ها در بازار و ممانعت از عرضه تجاری کالای ایرانی، کارخانه صنیع‌الدوله را به تعطیلی کشاند. همزمان با راه‌اندازی کارخانه نخریسی، صنیع‌الدوله یک‌بار دیگر شانس خود را در صنایع فلزی آزمود و این بار، چراغ‌هایی چدنی و بسیار مرغوب در تهران تولید کرد که به «چراغ صنیع‌الدوله» شهرت یافت؛ اما عمر کارگاه تولید چراغ هم، دیری نپایید و فقدان منابع مالی، باعث تعطیلی آن شد. این فراز و فرود‌ها تا آغاز انقلاب مشروطیت ادامه داشت. او در سال ۱۲۸۳، امتیاز احداث راه «اتومبیل رو» در کشور را از شاه گرفت و مدتی هم به آن کار مشغول شد.

صنعتگری که سیاستمدار بود
صنیع‌الدوله به عنوان یک صنعتگر باسابقه، پس از پیروزی انقلاب مشروطیت، در قامت یک نظریه پرداز اقتصادی ظاهر شد. تلاش‌های مؤثر و غیرمؤثر او برای افزایش تولیدات داخلی، باعث بروز و ظهور دیدگاه‌هایی در ذهن وی شده بود که می‌توانست در شتاب گرفتن ارتقای سطح صنعت کشور، مفید واقع شود. هرچند این اقدامات به جایی نرسید و فعالیت‌های مشروطه‌خواهان تندرو، بهانه را به دست محمدعلی‌شاه داد تا مجلس را به توپ ببندد، اما فعالیت‌های صنیع‌الدوله، برای حرکت در مسیر صنعتی شدن، قابل تقدیر بود.

او می‌گفت: «اگر بخواهیم این عراده لنگ امور را به راه بیندازیم، باید خودمان به جد، کار کنیم و الا، کسی از خارج برای ما کار نخواهد کرد. وقت آن چنان تنگ است که دیگر مجال تفنن برای ما باقی نمانده است و اگر به سختی تن به کار ندهیم و دولت و ملت به ادای تکلیف شخصیه و نوعیه خود بر نیایند، چند صباحی نخواهد گذشت که این سیل‌های منافق و باد‌های مخالف، هستی ما را بر باد خواهد داد.» صنیع‌الدوله معتقد بود که برای خروج کشور از شرایط دوران استبداد، باید اولاً، ارتش و نیرو‌های انتظامی را برای گسترش امنیت، تقویت کرد، ثانیاً، قوه قضاییه مقتدر تشکیل داد، ثالثاً آموزش‌های علمی و کاربردی را در سطح جامعه نهادینه کرد و رابعاً، برای تقویت تجارت از طریق تسهیل حمل و نقل و «اشاعه معارف»، کمر همت بست.
 یکی از برجسته ترین نقش های وی، عضویت در کمیسیونی به نام کمیسیون نجات بود. کمیسیون نجات گروهی بود که به مطالعه شیوه های توسعه ایران پرداختند و یکی از نتایج این مطالعات، ارائه رساله ای به نام رساله نجات در زمان قاجاریه بود که در آن به نیاز ایران به راه آهن سراسری هم اشاره شده بود.

حتی مسیر فعلی راه آهن سراسری همان مسیری است که در آن رساله پیشنهاد شده بود. 

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و متون مرجع
نظامی
کسب و کار
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان