کد خبر: ۱۰۶۷۵
تاریخ انتشار: ۰۹ مرداد ۱۳۹۸ - ۱۲:۱۱-31 July 2019
مصدر مرکب «اشغال کردن» در لغتنامۀ دهخدا به معنی «متصرف شدن، شهر یا خانه‌ای را تصرف کردن» آمده است. 
فرهنگ درست‌نویسی سخن معنای «اشغال کردن» را با آوردن معاد‌ل‌های «در اختیار گرفته شدن یا به تصرف درآمدن و مختص کسی یا دولتی یا چیزی شدن» توسعی بیش از دهخدا بخشیده است. 

ابوالحسن نجفی نیز در غلط ننویسیم، با ذکر این نکته که اشغال به این معنی در عربی فصیح به کار نرفته، استعمال آن را به معانی «تصرف کردن و تسخیر کردن» جایز شمرده است.

به نظر می‌رسد در گفتار و نوشتار فارسی امروز «اشغال کردن» اغلب به همان معنای تصرف و تسخیر است، اما همراه سایه‌ای که نشان می‌دهد این فعل به زور و جبر محقق شده است. چنین به نظر می‌رسد که متصرف یا مسخر اغلب به نیروی جبر و عامل زور به چنگ آمده و فاعل آن، «اشغالگر»، چندان نام نیکویی ندارد و چهرۀ مثبتی نیست. بسامد ترکیب‌ها و بافت‌هایی که «اشغال کردن» در آنها به منزلۀ امری جبری و منفی به کار رفته فصحا را متوجه مرز بسیار باریک و کمرنگ آن با مترادف‌هایی از قبیل تسخیر و تصرف می‌کند. 

چند مثال به روشن شدن این مرز کمک می‌رساند:
در گفتمان حکومتی پس از انقلاب 57 در ایران، به عملیات روز سیزدهم آبان 1358 غالباً گفته می‌شود: «تسخیر لانۀ جاسوسی»، درحالی‌که مخالفان این اقدام، در رسانه‌ها و متون نوشتاری خود، اغلب از این واقعه با عنوان «اشغال سفارت آمریکا» یاد می‌کنند. کاربرد «اشغال» به جای «تسخیر» نشان‌دهندۀ طیف فکری و سیاسی گویندگانی است که معتقدند این عمل کنش سیاسی جبری و نادرستی بوده که به زور صورت پذیرفته است. 

باز، در همین گفتمان حکومتی، کشور اسرائیل «رژیم اشغالگر قدس» خوانده می‌شود، تا بر غاصب بودن و غیرمشروع بودن این رژیم تأکید شود. واقعۀ شهریور 1320 را نیز همیشه و از قدیم «اشغال ایران» می‌گفتند که، در بافت تاریخ ایرانی و به حیث ملی، واقعه‌ای ناگوار در شمار می‌آید.

در بافت‌های غیرسیاسی نیز اغلب عمل «اشغال» نشان‌دهندۀ تصرف و تسخیر به زور، و نه به میل متصرف و مسخر، است؛ از همین روست که نویسندگان فصیح و ویراستاران تمایل دارند جملۀ 
معشوق زیبایم قلبم را اشغال کرده
را به 
معشوق زیبایم قلبم را تصرف/تسخیر کرده
تغییر دهند چون عشق در این جمله امری است زیبا و مثبت (و نه البته فقط در این جمله! عالم از نالۀ عشاق مبادا خالی!)
در جملۀ زیر نیز، که در شرح حیات حرفه‌ای هنرمندی نوشته شده، اشغال کردن خوش ننشسته:

نقاشی‌های او فضایی میان نوگرایی امریکایی و نگارگری سنتی را اشغال کرده است. 
ویراستار می‌تواند جمله را چنین بازنویسی کند:

نقاشی‌های او فضایی میان نوگرایی امریکایی و نگارگری سنتی را به خود اختصاص داده است.
یا:
نقاشی‌های او در فضایی میان نوگرایی امریکایی و نگارگری سنتی قرار می‌گیرد.
اما باید توجه داشت که «تصرف» و «تسخیر» برای استعمال در گفتار روزمرۀ فارسی‌زبانان زیاده ثقیل‌اند و شاید به همین دلیل است که «اشغال کردن» را، حتی اگر زور و جبری هم در میان نباشد، در گفتار به جای این دو مصدر به کار می‌برند؛ مثلاً می‌گویند: 

تمام صندلی‌های سالن اشغال شده بود. 

در خاطرۀ کسانی که، مثل خود من، عمرشان به پیش از فراگیر شدن تلفن‌های هوشمند می‌رسد، تلفن هم «اشغال» می‌شد و «بوق اشغال» می‌زد! این کاربرد مصدر «اشغال» با پیشرفت تکنولوژی تقریباً ور افتاده است چون اکنون، به جای «بوق اشغال»، اغلب صنمی سروقدی روی‌چوماهی می‌گوید: «مشترک مورد نظر در حال مکالمه است!»

سایه اقتصاد نیا 
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و متون مرجع
نظامی
کسب و کار
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان