کد خبر: ۱۰۵۹۶
تاریخ انتشار: ۰۷ مرداد ۱۳۹۸ - ۲۲:۱۸-29 July 2019
محمود دولت آبادي [...] بدون آنكه بخواهيم از ارزش و جايگاه داستاني او بكاهيم، در چنين دسته‌ای قرار می‌گيرد
حسين آتش‌پرور: در داستان‌نويسی ما از جمال‌زاده -يا اگر نثر را هم كه اساس آن است در نظر بگيريم- از «سياحتنامه» ابراهيم‌بيك و «چرند و پرند» دهخدا تا كنون، داستانيتِ داستان يا سازه‌های فرمی و شكل‌دهنده به داستان ناديده گرفته شده يا كم‌اهميت پنداشته شده و از فرم و شكلِ آن، تنها به عنوان ظرفی براي ريختن محتوا در آن استفاده شده است [...] می‌توان گفت آنچه نود درصد داستان‌نويسی ما را شكل می‌دهد، از آثار همين بزرگان گرفته تا نويسندگان دهه چهل و پنجاه امثال فريدون تنكابنی، علی اشرف درويشيان، احمد محمود، محمود دولت‌آبادی، نسيم خاكسار و...، به نوعی بيانيه‌های سياسی - اجتماعی است. 
اما با توجه دقيق‌تر در مسير داستان‌نويسی، به عنوان نمونه می‌بينيم كه تنها هدايت در «بوف كور» و «سه قطره‌خون» و گلشيری در «نمازخانه كوچك من» است كه به داستان شكل هنری می‌دهند و به استقلال و داستانيت داستان می‌رسيم. از اين جهت داستان‌نويسان ما كمتر به فرم يا همان ظرف و قالب فكر می‌كنند و آن هم به خاطر شرايط سياسی- اجتماعی است كه داشته‌ و داريم و گويا نويسنده به‌ناچار، به جاي مقاله از قابل دسترس‌ترين نوع ادبی، يعني داستان برای انتقال انديشه سياسی اجتماعی خود استفاده می‌كند. 
محمود دولت آبادي [...] بدون آنكه بخواهيم از ارزش و جايگاه داستاني او بكاهيم، در چنين دسته‌ای قرار می‌گيرد [...] برای او تنها مضمون و محتوا در قالب رخداد و رويداد در بستر جامعه مهم است و از اين زاويه كمتر منتقدی به او می‌پردازد. 
در داستان‌نويسی معاصر ايران، محمود دولت‌آبادی نوعی از داستان را خلق كرده كه پيش از او تا به امروز به اين صورتِ تخصصی وجود نداشته است و از اين بابت جايگاه خاص خود را دارد. داستان‌های‌ دولت‌آبادی، داستان روستا و روستايی است. توجه داشته باشيم كه زمان رخدادِ داستان‌های او -دهه بيست تا چهل و گاه پنجاه خورشيدی- هفتاد درصد جمعيت انسانی كشور در روستا‌ها زندگی می‌كردند و بيش از شهرنشينان ما بودند. جمعيتی كه تا قبل از دولت‌آبادي در داستان‌نويسی فارسی غايب بودند و در ادبيات ما ديده نمی‌شدند. داستان‌نويسی پديده‌ای است شهری و داستان‌نويسان ما در تهران و شهرها زندگي می‌كردند و حتی اگر اين نويسندگان شهرنشين، به روستا می‌پرداختند، با ديد شهری به آن نگاه می‌كردند. بنابراين كار دولت‌آبادی از اين جهت كه زادگاه او روستا است و تجربه‌ بيش از دو دهه زندگی پرفراز و فرود در آن دارد، اين نويسنده را از درون، با جغرافيای آن يگانه كرده است. 
يك ضلع مهم داستان‌نويسی دولت‌آبادی زبان اوست؛ زبان خراسانی. يا همان زبان دری كه زبانی است حماسی؛ زبان فردوسی، بيهقی و اخوان ثالث در شعرهای روايت‌گونه‌اش از خراسان، روايت‌های شعری با زبان حماسه و رجزخوانی‌ها و قهرمانی‌ها و دلاوری‌ها آميخته و اين زبان، زبانِ آثار دولت‌آبادی است كه در كليدر كه رماني اجتماعی- مبارزاتی است به اوج می‌رسد و با زبان حماسی روايت می‌شود. اين زبان زبانِ مردم خراسان است [...] دولت‌آبادی از اين زبان كه متناسب با موقعيت زمان و مكان و به‌طور كل زيست‌بوم آدم‌های داستان‌هايش است، بجا استفاده و آن را وارد داستان‌نويسی امروز و زبان معيار می‌كند. [...] آثار دولت‌آبادی گرچه بيشتر بستر و زمينه اجتماعی- تاريخی دارند، از نظر موقعيت و جغرافيا به دو حوزه روستا و شهر تقسيم می‌شوند. آثاری مثل اوسنه بابا سبحان، گاواره بان، عقيل عقيل، جای خالی سلوچ، كليدر و دو جلد از روزگار سپری شده مردم سالخورده در روستا می‌گذرند و آثار بعدِ آن مثل سلوك، كلنل، بنی‌آدم و... جغرافيايش شهر است. 
مساله‌ای كه در اينجا پيش می‌آيد اين است كه دولت‌آبادی داستان‌های گروه دوم را كه در شهر می‌گذرد، با همان نگاه و زبان گروه اول می‌نويسد. به آدم‌ها و رخدادهای شهری و مدرن، با همان نگاه گذشته می‌نگرد و در آثار شهری هم از همان زبان حماسی گذشته استفاده می‌كند. [...] آن هفتاد درصد روستایی كه دولت آبادی در آثار گروه اولش به آنها پرداخته بود، امروز همه به شهر آمده‌اند و روستا را با خود به اين طرف و آن طرف می‌برند. اگر به آمار نگاه كنيم، می‌بينيم كه امروز هشتاد درصد جمعيت ايران، روستاييان شهرنشين هستند و تنها بيست درصد در روستاها باقی مانده‌اند. 
با اينكه نويسنده در شهر زندگی می‌كند، نگاه كل‌نگر خود را همچنان به جای قهرمان‌هایی چون گل‌محمد می‌گذارد؛ يك دانای‌كل نجات‌بخش و يك مُصلِح گذشته‌گرا كه نوعی رسالت براي خود قايل است كه با نگاهِ شبان رمگی می‌خواهد يك قوم سرگردان را به راه راست هدايت كند؛ نگاهی از بالا به پايين، چون يك آرمان‌گرای ايده‌آليست. 
اين نگاه، برآيند ديدگاه كلاسيك و گذشته‌گرای دولت‌آبادی است كه بر داستان‌نويسی شهری و مدرن نويسنده سايه انداخته است [...].
(منبع: روزنامه اعتماد، با تلخیص و اندکی ویرایش)

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و متون مرجع
نظامی
کسب و کار
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان