تعداد نظرات: ۱ نظر
کد خبر: ۱۰۲۵۲
تاریخ انتشار: ۳۰ تير ۱۳۹۸ - ۱۱:۳۷-21 July 2019
۳۰ تیر ماه یادآور روزی است که مردم کوچه و خیابان با قیام خود در سال ۱۳۳۱ دکتر محمد مصدق را بر روی شانه‌های خود به ساختمان نخست وزیری برگرداندند و نقشۀ پشت پردۀ عزل او را نقش برآب کردند.
بدین جهت، ۳۰ تیر نقطه عطفی در تاریخ جنبش ملی شدن صنعت نفت ایران و نماد اوج قدرت مردمی دکتر مصدق تلقی می‌شود. 

اما اگر بخواهیم تاریخ را از نو بخوانیم، به نظرم می‌توان ۳۰ تیر سال ۱۳۳۱ را سر آغاز افول قدرت دکتر مصدق و شکست نهضت ملی دانست. در واقع پس از ۳۰ تیر بود که مصدق جهت‌گیری‌های سیاسی خود در دو عرصۀ داخلی و خارجی را تغییر داد و روش تازه‌ای در پیش گرفت. او در صحنۀ داخلی از برخی نیروهای سنتی و دیوانسالار جامعۀ ایران به تدریج فاصله گرفت و در مقابل، ملایمتی در برابر حزب توده از خود نشان داد. در حوزۀ خارجی نیز او موضع خود را در برابر بریتانیا و تا حدودی آمریکا تشدید کرد و از توافق با آنها بر سر نفت، تقریباً نومید شد. البته این تغییر جهت، دو سویه بود بدین معنا که حزب توده نیز پس از ۳۰ تیر بدگمانی‌های خود را در بارۀ سرشت نهضت ملی و مرام لیبرال دکتر مصدق کنار گذاشت و محتاطانه از درِ نزدیکی و اتحاد با او برآمد و همزمان برخی از متحدان سنتی مصدق از او جدا شدند. در صحنۀ خارجی نیز آمریکا به تدریج از دستیابی به توافق با دکتر مصدق مأیوس شد و به پاره‌ای اختلاف خود با دولت بریتانیا بر سر ماهیت جنبش ملی شدن نفت پایان داد به طوری که دو قدرت جهانی در مقابله با دکتر مصدق به استراتژی واحدی دست یافتند.

این بود که ائتلاف بسیار قدرتمندی از نیروهای داخلی اعم از دربار، ارتش، دیوانسالاران و فئودال‌های بزرگ، بخشی مهمی از بازار و روحانیون سیاسی متنفذ بویژه سید ابوالقاسم کاشانی و برخی یاران پیشین مصدق، علیه او شکل گرفت. این ائتلاف گسترده در پشت پرده با بریتانیا و آمریکا متحد شد و در حدود یک سال بعد از ۳۰ تیر کودتایی آسان و همراه با موفقیت را علیه دکتر مصدق شکل داد.

آیا دکتر مصدق می‌توانست مانع شکل‌گیری این ائتلاف گسترده علیه خود و مانع از وقوع کودتا شود؟ به نظرم برای جلوگیری از ائتلاف، کار خاصی از دکتر مصدق برنمی‌آمد اما او می‌توانست از وقوع کودتا جلوگیری کند!

در واقع نیروهایی که علیه دکتر مصدق با یکدیگر متحد شدند مطالباتشان به قدری شخصی و یا متفاوت از اصول مورد نظر دکتر مصدق بود که اگر او می‌خواست به آنها تن در دهد، عملاً به آلت دست آنها تبدیل می‌شد و از اصول و مرام واقعی خود فاصله می‌گرفت. بنابراین، رویارویی آنها با مصدق در مرحلۀ پس از قیام ۳۰ تیر تقریباً اجتناب‌ناپذیر بود. با این حال مصدق می‌توانست مانع وقوع کودتا شود! می‌پرسید از چه راهی؟ می‌گویم؛ از راه توافق با قوام‌السلطنه در تیر ماه سال ۱۳۳۱!
می‌دانم که این پاسخ به مذاق دوستان ملی و هواداران سرسخت دکتر مصدق خوش نمی‌آید و چه بسا برخی از آنها را خشمگین کند، اما اگر بدون تعصب و جانبداری به تاریخ گذشتۀ خود بنگریم به نظرم، این سخن آنقدرها هم نامعقول نیست.

هر نوع داوری که نسبت به قوام‌السلطنه داشته باشیم نمی‌توان انکار کرد که او از رجال استخوان‌دار تاریخ معاصر ایران و شخصیتی زیرک و دارای استقلال رأی و فاصله‌دار از منویات دربار بوده است. قوام و مصدق در واقع خاستگاه سیاسی و بستر رشد کم و بیش واحدی داشتند گرچه در امر ادارۀ حکومت از سلیقه‌های متفاوتی برخوردار بودند.

در حقیقت، ترس از عملکرد مصدق سبب شده بود که دربار و طرف خارجی به نخست وزیری قوام رضایت دهند و گرنه در شرایط عادی، محمد رضا شاه جوان، از قوام شاید حتی بیش ار مصدق ناخرسند بود.

به نظرم ۳۰ تیر اگر به جای آنکه صحنۀ رویارویی هواداران مصدق و قوام شود، امکان سازشی بین آن دو فراهم می‌کرد بدان گونه که مصدق به نخست وزیری قوام تن در می‌داد و در مقابل قوام نیز به حفظ سنت مشروطیت و برخی اصول ملی شدن صنعت نفت در حد وسع خود متعهد می‌شد، کودتای ۲۸ مرداد رخ نمی‌داد.

متأسفانه کودتای ۲۸ مرداد هزینه‌های هولناکی بخصوص به لحاظ ذهنی و روانی بر دوش کشور ما گذاشت، هزینه‌هایی که هنوز هم در حال پرداخت آنها هستیم! شاید اگر مصدق می‌توانست چشم‌انداز آینده را در افقی بلند ببیند، تمام تلاش خود را به کار می‌گرفت تا با کودتا از مقام خود عزل نشود، اما خداوند آدمیزاد را با توانایی‌های محدود آفریده است!

احمد زیدآبادی
  
نظرات بینندگان
انتشار یافته: ۱
غیر قابل انتشار: ۰
علی حسنی
|
Iran, Islamic Republic of
|
۱۴:۰۰ - ۱۳۹۸/۰۴/۳۰
0
0
مصدق سنگ اختیارات وسپس عهده داری وزارت جنگ را پیش پای مجلس و دربار انداخت و ناگهان استعفا کرد و در را بروی همه بست وبا توجه به خاطرات امیرعلائی میدانست که قوام پادر رکاب است اما ترجیح میدادکه در لباس مخالف او باشد تا قوام بتواند طرف خارجی را بیشتر منعطف سازد و انا ن دربیم و هراس از دست رفتن فرصت با سقوط اوباشند و حد اکثر بها را بپردازند و میدانید که چرچیل و ایدن به اچسن پس از ساعت ها مذاکره حالی کردند که پرستیژ مطرح است و حاضر به کنار آمدن با مصدق نیستند و مایلند با جانشین او طرف باشند. در چنین وضعیتی کاشانی و بقائی و طیف آنان و دربار جمیعا علیه قوام بکار افتاد و او را در جالت آچمز قراردادند و استعفایش اعلام شد و مصدق بود که عملا از او حمایت کرد خاطرات بقائی را از تاریخ شفاهی هاروارد بخوانید و کتاب دولت مستعجل دکتر شروین را.قوای مسلح مطیع دربار بود و بدستور پس از کشتار شهر را ترک کرد. اگر یادتان باشد مصدق در یک نطق گفت سه نفر از کسانی که فلان نامه را امضا کرده اند دستشان تا مرفق آلوده به خوان شهیدان است. بقائی و حائری زاده و شمس خود را به کوچه چپدند.
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و متون مرجع
نظامی
کسب و کار
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان